Ana Sayfa Ekonomi 31 Ekim 2020 2 Görüntüleme

Deprem vergilerine ne oldu?

Getty Imagesİzmir’in Seferihisar ilçesinde 30 Ekim’de 6,6 büyüklüğünde bir zelzele oldu

Sarsıntı vergileri, Türkiye’de gerçekleşen her bir sarsıntının akabinde gündeme gelen bir soru.

En son olarak İzmir’in Seferihisar ilçesi açıklarında 30 Ekim’de meydana gelen 6,6 büyüklüğünde sarsıntının akabinde da toplumsal medyada emsal sorular gündeme getirildi.

Fakat bu soru birinci sefer gündeme gelmiyor.

Elazığ’da 24 Ocak Cuma akşamı meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki zelzelenin akabinde kamuoyunda en çok tartışılan bahislerden biri zelzele vergileri olmuştu.

Elazığ zelzelesinde, 35’i Elazığ’da, dördü Malatya’da olmak üzere en az 41 kişi hayatını kaybetmişti.

Getty Images

Ocak ayında Elazığ sarsıntısının akabinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan AKP Vilayet Liderleri toplantısında yaptığı konuşmada, “Türkiye, tarihinin en süratli ve tesirli afet müdahalesini Elazığ sarsıntısında yürütmüştür. Zelzele için toplanan paralar yerine gittiği üzere biz ulusal bütçeden de harcama yaparak oraları ayağa kaldırdık” demişti.

CHP Genel Lideri Kemal Kılıçdaroğlu ise yurttaşların “Deprem vergileri nereye gitti?” diye sorduğunu anımsatarak, “Nereye harcandığını bilmek bizim hakkımız. Ben vergimi ödüyorsam devleti yönetenlere soracağım” diye konuşmuştu.

17 Ağustos 1999’da Kocaeli, Gölcük, Yalova sınırında 7,4 büyüklüğünde meydana gelen ve 20 bine yakın kişinin hayatını kaybettiği sarsıntının akabinde alınmaya başlandığı için “deprem vergisi” olarak bilinen vergiler, genelde meydana gelen her zelzelenin akabinde kamuoyu gündemine geliyor.

Marmara Depremi’nden sonra hangi vergilerin alındığını, bu vergilerin nerelere harcanması gerektiğinin belirlenip belirlenmediğini derledik. Bahisle ilgili olarak vergi uzmanı Dr. Ozan Bingöl ile konuştuk.

EK VERGİLERİN YANI SIRA İKİ YENİ VERGİ

17 Ağustos 1999 ve 12 Kasım 1999’da meydana gelen zelzelelerin akabinde ek vergilerin yanı sıra özel bağlantı vergisi ve özel süreç vergisi isminde yeni vergiler alınmaya başladı.

Kamuoyunun “deprem dayanışma vergileri” olarak isimlendirdiği vergiler, 26 Kasım 1999 tarihinde, “17.8.1999 ve 12.11.1999 tarihlerinde Marmara Bölgesi ve civarında meydana gelen zelzelenin yol açtığı ekonomik kayıpları gidermek gayesiyle birtakım mükellefiyetler ihdası ve kimi vergi kanunlarında değişiklik yapılması hakkında kanun” ismiyle Resmi Gazete’de yayımlanan kararla uygulamaya kondu.

Bu kararda vergilerin yalnızca bir yıllığına alınacağı belirtildi.

Özel irtibat vergisinin cep telefonu işletmecileri tarafından verilen her hizmetin yüzde 25’inden alınacağı açıklandı.

Özel süreç vergisi ise 8 yıllık zarurî temel eğitime katkı hissesi kesilen birtakım süreç ve kâğıtlardan katkı hissesi kadar alınacaktı.

Tıpkı vakitte ek emlak vergisi, ek motorlu taşıtlar vergisi, ek gelir ve ek kurumlar vergisi de tıpkı kanunla uygulamaya kondu.

Devreye sokulan öbür birtakım düzenlemelerle devlet iç borçlanma senetlerinden alınan vergi oranının ve çeklerden alınan kağıt bedellerinin artırılması üzere farklı uygulamalara da gidildi.

Getty ImagesÖzel bağlantı vergisi sonraki yıllar içinde operatörlerin sağladığı her süreç için farklı oranda uygulanmaya başladı

BÜLENT ECEVIT’E SORU: ZELZELE IÇIN MI KULLANILACAK?

Hürriyet gazetesinin 27 Ağustos 1999 tarihli haberine nazaran periyodun başbakanı Bülent Ecevit‘e yeni sarsıntı vergilerinin Meclis’te tartışıldığı sırada bir gazeteci “deprem vergisi ismi altında sağlanacak kaynağın yaraların sarılması yerine öbür alanlarda kullanılabileceğine ait endişeler” olduğunu lisana getirdi.

Ecevit ise şu cevabı verdi:

“Sorunun bir toplumsal boyutu, bir de ekonomik boyutu var. Toplumsal boyutu, zelzeleden ziyana uğrayan, konutlarını, işlerini yitirenlerin yine sağlıklı bir ömür seviyesine kavuşabilmeleri için gerekli toplumsal yardımlar son derece değerli. Ayrıyeten süreksiz ve kalıcı iskan alanlarının imarı, yine yapılması, büyük kıymet taşıyor. Bunun yanı sıra ekonomiyi canlandırmak, büyük bir mecburilik. İktisat, esasen dar geçitten geçmekteydi. Hükümet olarak ekonomiyi tekrar canlandırmanın gereği olan önlemleri hızla uygulamaya başlamıştık.

“Vergi düzenlemesinde yapılan değişiklikler hasebiyle sağlayacağımız kaynaklar, hem ekonomiyi canlandırma, o yoldan da depremzedelere katkıda bulunma, hem de direkt doğruya zelzeleye uğrayanların tez muhtaçlıklarını, insani muhtaçlıklarını karşılamak için tam bir saydamlık içinde kullanılacaktır. Bundan kuşku duymaya kimsenin hakkı yoktur.”

Getty ImagesEcevit, 12 Kasım 1999 tarihinde Düzce’de gerçekleşen zelzelenin akabinde gazetecilerin sorularını yanıtlıyor

‘ALTERNATİF KAYNAKLARA YÖNELMELİ’

O periyot mevzuyla ilgili Mevzuat Mecmuası’nda bir yazı kaleme alan maliye uzmanı Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ulu, Türkiye iktisadının girdiği dar boğaza işaret ederek ek vergilerin bir deva olmayacağını, bunun yerine alternatif kaynaklara yönelmek gerektiğini belirtiyordu.

Aziz, “illa vergiler üzerinden bir düzenleme yapılması gerekiyorsa ek vergiler yerine ekonomik konjonktür ve yükümlü psikolojisi dikkate alınıp vergi kanunlarında birtakım değişiklikler yapılarak, kayıt dışı iktisat ve rantları da vergileme kapsamına alacak halde vergi tabanını genişletmenin, gerekirse var olan vergi oranlarını biraz artırmanın” daha iyi olacağını belirtmişti.

KEMAL UNAKITAN: ZELZELE NEDENİYLE GETİRİLSE DEPREMZEDEYE VERİLİRDİ

Özel süreç vergisi ve özel bağlantı vergisi, 2003 yılına kadar daima uzatıldı; 2003’te ise kalıcı hale getirildi.

Mevzuyla ilgili “Deprem Vergisi yapıştı kaldı” başlığıyla 17 Ekim 2003 tarihinde bir haber yapan Hürriyet gazetesi, devrin maliye bakanı Kemal Unakıtan’ın “Bu vergiler aslında zelzele nedeniyle getirilmemişti. O denli olsaydı depremzedeye verilirdi” kelamlarına yer vermişti.

Tıpkı haberde Hürriyet muhabirinin, ”Deprem için konulan bu vergilerin beş yıldır birer yıl uzatılması, toplumda bir inandırıcılık meselesine yol açmıyor mu? Bunları kalıcı hale getirmeyi düşünüyor musunuz?” sorusuna Unakıtan şu cevabı vermişti:

”Evet biz de birebirini düşünüyoruz. Gerekli düzenlemeleri yaparak milletin karşısına da, (evet bunlar budur) diye net çıkmak istiyoruz. Kimse kimseyi kandırmasın.”

Getty ImagesEski Maliye Bakanı Kemal Unakıtan, 2003’te verdiği bir mülakatta özel süreç ve özel irtibat vergileri için “Bu vergiler aslında sarsıntı nedeniyle getirilmemişti. O denli olsaydı depremzedeye verilirdi” demişti.

‘İKTİDARLAR TAHSİLİ KOLAY VERGİYİ BIRAKMAZ’

NTV televizyonu ise tıpkı devirde yaptığı haberinde bu vergilerin kalıcı olmasını şu halde aktarıyordu:

“1999’da hükümet, zelzele vergisi ismiyle bilinen ek vergiler koymuştu. Cep telefonundan vergi beyannamelerine, Spor Toto kuponlarından Ulusal Piyango biletlerine, uçak biletlerinden gümrük ve pasaport süreçlerine kadar özel süreç ve özel bağlantı isminde yeni vergiler ödenmeye başlanmıştı. Lakin bu vergiler zelzeleden sonra da ekonomik kriz gerekçesiyle sürdürüldü.”

2003 yılından sonra özel süreç vergisi kaldırıldı; sarsıntı vergisi olarak bilinen vergilerden özel irtibat vergisi ise kalıcı hale getirildi.

Vergi uzmanı Dr. Ozan Bingöl, bu verginin kalıcı hale getirilmesiyle ilgili olarak, “İktidarlar, vergi yönetimleri, tahsili kolay ve verimli vergi çeşitlerini kolay kolay bırakmazlar” diyor.

BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan Bingöl, “Özel bağlantı vergisi verimli ve toplaması kolay bir vergidir. Gerçekten birkaç operatör ve internet servis sağlayıcısı aracılığı ile fazla bir maliyete katlanmadan toplanabiliyor” diye konuştu.

VAN ZELZELESİNDEN SONRA TIPKI SORU

Zelzele vergilerinin nereye kullanıldığı, 23 Ekim 2011’de gerçekleşen, 6,7 büyüklüğündeki, 604 kişinin hayatını kaybetmesine yol açan Van zelzelesinden sonra da gündeme geldi.

Hürriyet gazetesinin 27.10.2011 tarihli haberinde, “Van Depremi’nden sonra yine kamuoyunun gündemine gelen zelzele vergileri ne oldu?” sorusuna devrin maliye bakanı Mehmet Şimşek’in şu biçimde cevap verdiğini aktarmıştı:

“Maliye Bakanı, bu vergilerin kendilerinden evvelki hükümet periyodunda ‘geçici’ olarak çıkarıldığını; lakin daha sonra tekrar kendilerinden evvelki hükümet tarafından ‘kalıcı’ hale getirildiğini anlattı. Hasebiyle kendi hükümetleri periyodunda ‘deprem’ ismi altında bir vergi uygulamaya koymadıklarını, mevcut biçimiyle vergi alımına devam ettiklerini söyledi.”

Getty Images2011’de Van’da meydana gelen zelzelede 604 kişi hayatını kaybetmişti.

ÖZEL İRTİBAT VERGİSİ TEK ORANA SABİTLENDİ

2017 yılına kadar farklı oranlarda uygulanan özel bağlantı vergisi, 2017’de yüzde 7,5 olarak tek oranda birleştirildi.

Cep telefonu görüşmelerinden %25, sabit telefon görüşmelerinden %15, data ve internet hizmetlerinden %5 oranında alınan özel irtibat vergisi, %7,5 olarak tek oranda yine düzenlendi.

Özel irtibat vergisi kapsamında son 10 yılda toplanan verginin ölçüsü ise 67 milyar TL’ye ulaşmış vaziyette.

Bu vergiden toplanan gelir ise merkezi idare bütçesine aktarılıyor.

Bu yüzden “Deprem vergileri nereye gidiyor?” tenkitlerine AKP Küme Başkanvekili Naci Bostancı, şu karşılığı verdi:

“Bütçe Kanunu’nu bilenler, rastgele bir isim altında vergi topluyoruz diye bir düzenlemenin olamayacağını bilir. Kanunun ilgili unsuru özel bir biçimde bu cins vergilerin toplanamayacağını söz ediyor. Bütçede paralar toplanır, muhtaçlığa nazaran harcanır. Münasebetiyle zelzele vergileri ismi altında bunlar toplanacak ve zelzeleye gönderilecek üzere bir düzenleme kelam konusu değildir. Aslında bu bütçenin mantığına karşıttır.”

CHP Genel Lideri Kemal Kılıçdaroğlu ise mevzuyla ilgili olarak iktidara, 2004-2019 yılları ortasında 65 milyar lira toplandığını belirterek bu vergilerin nereye harcandığının hesap verilmesi gerektiğine yönelik bir tenkit getirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Kılıçdaroğlu’na şu yanıtı verdi:

“Bunlar yatıyor kalkıyor ‘O parayı nereye, bu parayı nereye harcadınız?’. Harcanması gereken yere harcadık. Bundan sonra da Bay Kemal’e bu çeşit şeylerin hesabını vermeye vaktimiz yok. Bütün bu harcamalar nasıl yapılıyor, bunlara bakmıyor ki. Bütün bu konutlar nereye yapılacak?”

‘KAMUSAL GEREKSİNİMLER İÇİN HARCANIR’

Mevzuyla ilgili görüşlerini sorduğumuz vergi uzmanı Dr. Ozan Bingöl de bu vergilerin alınma emelinin zelzele olarak belirlenmesine karşın öbür bütçe vergi gelirleri kapsamında olduğunu vurguluyor.

Bu vergilerin Masraf Vergileri Kanunu içinde düzenlendiğini belirten Bingöl, “Gerek Türkiye’de gerekse çağdaş dünyada vergiler belirli masraflara özgülenmezler. Kamu masraflarını karşılamak üzere bütçede toplanır ve kamusal gereksinimler için harcanır” diyor ve ekliyor:

“Özel irtibat vergisi, bir cins dolaylı vergidir. Kullanılan irtibat hizmeti üzerinden alınmaktadır. Toplanan vergiler, genel bütçe gelirlerine eklenmekte ve genel bütçe sarfiyatları için kullanılmaktadır. Bu kullanımın içine sarsıntı için yapılan harcamalar girdiği üzere, yol, köprü, hastane imali, çalışanların fiyatlarının ödemesi de girer.”

Bingöl fakat bir fon kapsamında toplanan paraların emeline uygun ve fon mevzuatında öngörülen kapsamda kullanılması gerektiğini vurguluyor.

Getty Images

‘DEMOKRASİNİN TEMEL UNSURU’

Sarfiyat Vergileri Kanunu çerçevesinde bakıldığı vakit özel irtibat vergisinin kentsel dönüşüm ya da öteki rastgele bir gereksinim için kullanıldığını söylemek de gerçek olmuyor.

Sabah gazetesi muharriri Dilek Güngör bu vergiler ile TOKİ’nin (Toplu Konut Yönetimi Başkanlığı) depremzedelere maliyeti 110 milyar TL’yi bulan 80 bin kalıcı konut ürettiğini ve kentsel dönüşüme 35 milyar TL harcandığını kaleme almıştı.

İktidar kanadından gelen açıklamalara karşın vatandaşların zelzele vergilerinin nereye harcandığına dair gösterdiği reaksiyon ise devam ediyor.

Vergi ve bütçe konularında şeffaflığın hangi seviyede olduğunu sorduğumuz vergi uzmanı Dr. Ozan Bingöl, “Türkiye’de 5018 sayılı Kamu Mali İdare ve Denetim Kanunu aslında vergi dahil öbür kaynaklardan toplanan gelirlerin harcanmasında şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk üzere prensipleri daha kurumsal formda mevzuatımıza dahil etti” açıklamasında bulunuyor.

Şeffaflığın sağlanması için kamu ihale mevzuatına da dikkat edilmesi gerektiğini vurgulayan Bingöl’e nazaran vatandaşların toplanan vergilerin nerelere harcandığı konusunda hesap sorabilmesi, demokrasinin temel ögesi:

“Demokratik toplumun en değerli ögelerinden birisi vergisine sahip çıkmasıdır. Neye ne kadar vergi ödediğinin yanında, kimin neye ne kadar ödemediği ve toplanan vergilerin nerelere harcandığı konusunda hesap sorabilmektir olgun demokrasi.”

Cumhuriyet

iletişim : live:.cid.e85adaa203246898
en iyi casino siteleri en iyi casino siteleri slot siteleri beylikdüzü escort
hack forum gaziantep escort gaziantep escort bedava hesaplar